Opzetstuur of verstelbare stuurpen: zo fiets je comfortabeler

Kleine aanpassingen aan stuur en zadel, een groot verschil in houding

Krijg je tijdens het fietsen last van je nek, schouders of polsen? Of slapen je handen na een half uur langzaam in? Vaak ligt dat niet aan je fiets zelf, maar aan de manier waarop je erop zit. Je stuur staat net te laag, je zit te ver naar voren, of je leunt te veel op je handen. Met een verstelbare stuurpen, een stuurpenverlenger, een opzetstuur of een andere zadelpen breng je je houding stap voor stap in balans. In deze blog lees je wat deze onderdelen precies doen en wanneer ze handig zijn.

Waarom je fietshouding zo belangrijk is

Op de fiets rust je gewicht op drie punten: je zadel, je handen en je pedalen. Hoe die drie punten ten opzichte van elkaar staan, bepaalt hoe je rug, nek en polsen belast worden.

Staat je stuur relatief laag of ver van je af, dan kantelt je bovenlichaam naar voren. Je leunt dan meer op je handen, wat kan zorgen voor tintelende vingers, pijnlijke polsen en een gespannen nek. Staat je stuur juist hoog en dicht bij je, dan zit je rechtop. Dat is prettig in de stad en geeft goed overzicht in het verkeer, maar op langere ritten voelt het soms alsof je meer tegen de wind in duwt en al je gewicht op je zitbotten komt.

Er is geen houding die voor iedereen goed is. Maar met kleine verschuivingen je fiets goed afstellen merk je vrijwel meteen. Daarom loont het om aan de stuurpen of zadelpen te sleutelen voordat je aan een nieuwe fiets denkt.

Wat is een stuurpen precies?

De stuurpen, ook wel voorbouw genoemd, is het verbindingsstuk tussen je vork en je stuur. Hij bepaalt twee dingen: hoe hoog je stuur staat en hoe ver het van je af staat. De lengte van een stuurpen wordt in millimeters aangegeven; een langere pen zet je stuur verder naar voren, een kortere brengt het dichter naar je toe.

Bij een verstelbare stuurpen kun je bovendien de hoek aanpassen. Zet je hem verder omhoog, dan komt je stuur hoger en dichterbij en zit je rechter op. Zet je hem vlakker, dan buig je meer voorover en strek je je rug. Dat maakt het een handig onderdeel als je nog aan het uitproberen bent welke houding het prettigst zit, want je hoeft er niet steeds een nieuw onderdeel voor te kopen.

In de categorie stuurpennen vind je verschillende maten. De Voltano A-head verstelbare stuurpen van 90 mm houdt je stuur relatief dicht bij je en past goed bij een rechtere zithouding. Wil je juist wat meer ruimte tussen je zadel en je stuur, bijvoorbeeld omdat je nu met gebogen polsen zit of je knieën je stuur bijna raken, dan is de Voltano A-head verstelbare stuurpen van 130 mm een optie.

Tip: kijk voordat je bestelt welk systeem je fiets heeft. Een A-head-stuurpen klemt om de buitenkant van de vorkbuis en heeft meestal een maat van 1 1/8 inch (28,6 mm). Bij een ouder systeem zit de pen juist ín de vorkbuis, met een spie of conus die je vastdraait.

Een stuurpenverlenger bij een te laag stuur 

Soms zit je houding bijna goed en mis je alleen wat hoogte. Op veel moderne fietsen kun je het stuur niet zomaar omhoog schuiven, omdat de vorkbuis boven de balhoofdbuis simpelweg te kort is. Een stuurpenverlenger biedt dan uitkomst: die plaats je tussen de vork en je stuurpen, waardoor je stuur een aantal centimeters hoger komt te staan.

Het effect is direct merkbaar. Je bovenlichaam komt rechter, er verschuift gewicht van je handen naar je zitvlak en je nek hoeft minder ver naar achteren te kantelen om vooruit te kijken. Vooral fietsers die last hebben van hun onderrug of schouders ervaren dit als een groot verschil.

Een voorbeeld is de Voltano stuurpenverlenger XL voor 1 1/8 (28,6 mm) van 130 mm. Houd er wel rekening mee dat je remkabels en versnellingskabels lang genoeg moeten zijn om de extra hoogte te overbruggen. Zijn ze net te kort, dan is dat vaak eenvoudig op te lossen bij de fietsenmaker.

Wat doet een opzetstuur?

Een opzetstuur, ook bekend als ligstuur of tijdritstuur, monteer je op je bestaande stuur. Je legt je onderarmen op de armsteunen en pakt de uitstekende buizen vast, waardoor je een lagere en meer gestrekte houding aanneemt.

Dat heeft twee voordelen. Ten eerste vang je minder wind, wat scheelt op langere ritten en bij hogere snelheden. Ten tweede, en dat wordt vaak onderschat, verandert de manier waarop je gewicht draagt. In plaats van met gestrekte armen op je handpalmen te leunen, rust je op je onderarmen. Dat ontlast je polsen en handen en geeft je bovenlichaam meer steun. Ook als je rustig fietst, biedt een opzetstuur zo een extra houding om af te wisselen, en juist die afwisseling voorkomt dat je op één plek stijf of gevoelloos wordt.

In de categorie opzetsturen vind je twee vormen. Het Voltano verstelbaar ligstuur met afgeronde uiteinden buigt aan het eind omhoog, waardoor je handen wat hoger liggen en je iets minder ver voorover komt. Het Voltano verstelbaar ligstuur recht blijft vlak en geeft een strakkere, lagere positie. Beide zijn in hoogte verstelbaar en hebben schuimkussens onder de armen die trillingen dempen.

Let bij de montage op één praktisch punt: je hebt aan weerszijden een recht stuk stuur van zo'n 10 cm nodig. Zitten daar je bel, spiegel of fietscomputer, dan moet je die eerst verplaatsen.

De zadelpen: hoogte, positie en vering

De zadelpen verbindt je zadel met je frame en bepaalt vooral je zadelhoogte. Zit je zadel te laag, dan kun je je benen niet strekken en belast je je knieën onnodig. Zit het te hoog, dan wieg je met je heupen en krijg je last van je onderrug.

Een goede vuistregel: met je hiel op het pedaal in de laagste stand moet je been bijna gestrekt zijn. Fiets je vervolgens met je voorvoet op het pedaal, dan houd je een lichte knik in je knie.

Soms is een langere zadelpen nodig, bijvoorbeeld als je lange benen hebt of je huidige pen al op de maximale hoogte staat. De Ergotec zadelpen van 350 mm geeft daarvoor ruimte, mits je de juiste diameter kiest. Die staat vaak op de pen zelf vermeld, bijvoorbeeld 27,2 mm, en moet exact passen bij je frame.

Fiets je veel over klinkers, tegels of onverharde paden, dan is een geveerde zadelpen een aanrader. Die vangt schokken op voordat ze in je onderrug terechtkomen. De Post Moderne geveerde zadelpen ATB is daar een voorbeeld van. Het scheelt niet alleen comfort: minder klappen betekent ook dat je minder verkrampt op je zadel zit. Bekijk alle opties in de categorie zadelpennen.

In welke volgorde stel je alles af?

Begin bij het zadel en werk daarna naar voren. Dat voorkomt dat je later opnieuw moet beginnen.

1. Zadelhoogte. Stel deze eerst in met de hielmethode hierboven.
2. Zadelpositie. Schuif het zadel iets naar voren of achteren tot je knie recht boven je pedaalas staat als de cranks horizontaal staan.
3. Zadelhoek. Houd het zadel in principe waterpas; kantel het hooguit een paar graden.
4. Stuurhoogte en -afstand. Pas nu je stuurpen aan, of voeg een verlenger toe.
5. Handvatten en stuurhoek. Draai je stuur zo dat je polsen recht blijven. Zit je handpalm nog steeds ongemakkelijk, dan kunnen ergonomische fietshandvatten je ook helpen.

Verander één ding tegelijk en fiets er een paar ritten mee. Zo weet je zeker welke aanpassing het verschil maakt.

Meer weten over je zithouding?

Stuur en zadelpen zijn twee onderdelen van het geheel. Ook je zadel zelf, je handvatten en de manier waarop je bagage verdeelt spelen mee in hoe je op de fiets zit. In onze blog lees je uitgebreid hoe je je zithouding verbetert met fietsaccessoires, zodat je iedere rit prettiger onderweg bent.